मेरा राता सपना
कहिलेकाहीँ सपना रातारात जन्मिँदैनन्।
ती चिच्याएर आउँदैनन्।
ती बिस्तारै बस्छन्—सासजस्तै, स्मृतिजस्तै, घामको धारजस्तै।
“मेरा राता सपना” कुनै चर्को नारा होइन। यो एउटा युवकको भित्री यात्राको कथा हो। एउटा त्यस्तो युवक, जसले पहिलोपटक जेलको ढोका बन्द भएको आवाज सुन्दा डरभन्दा बढी मौनता महसुस गर्यो। र त्यो मौनताले उसलाई संसारभन्दा पहिले आफूलाई सुन्न बाध्य बनायो।
मौनबाट सुरु हुने क्रान्ति
जेलको कोठामा बसिरहेको कृष्ण कुनै ‘महान्’ पात्र थिएन। ऊ कुनै भाषण दिइरहेको नेता थिएन। ऊ त केवल एउटा मान्छे थियो—जसले बाबुको पसिनाको मूल्य नदेखेर प्रश्न सोध्न थालेको थियो।
उसको जीवनको सुरुवात पनि साधारण नै थियो। बिहान कुखुराको आवाज, आमा चामल धुने, बाबु हलो छाम्ने। गाउँ कहिल्यै हतारिँदैनथ्यो। घाम बिस्तारै चढ्थ्यो, काम बिस्तारै सुरु हुन्थ्यो।
तर त्यही गाउँको चुप्पीभित्र एउटा अन्याय पनि थियो।
धान फल्थ्यो, तर मूल्य बिचौलियाले तोक्थ्यो।
श्रम गरिन्थ्यो, तर सम्मान अरूले पाउँथ्यो।
कृष्णले त्यहीँबाट प्रश्न सिक्यो।
शहर, आन्दोलन र भ्रम
शहर पुगेपछि उसले नारा सुने—“समानता”, “न्याय”, “क्रान्ति”।
शब्दहरू चर्का थिए, भीड उत्साहित थियो।
कृष्णलाई ती शब्द मन परे, किनकि ती शब्दले उसलाई बाबुको पसिना सम्झाइदिए।
तर समयसँगै उसले अर्को दृश्य पनि देख्यो—
मञ्चमा उभिने अनुहारहरू बदलिँदैनन्,
भाषण बदलिन्छ तर व्यवहार उस्तै रहन्छ।
फुट, गुट, स्वार्थ—क्रान्तिको नाममा पनि उही पुरानो खेल।
त्यहीँबाट उसको खोज सुरु भयो।
क्रान्ति वास्तवमै के हो?
वैज्ञानिक समाजवाद: भावनाको होइन, संरचनाको कुरा
कृष्णको खोज उसलाई विचारतिर लग्यो।
त्यो विचार चर्को थिएन।
त्यो विचारले स्वर्गको वाचा गर्दैनथ्यो।
त्यो विचार सरल थियो—
यदि श्रम छ भने मूल्य हुनुपर्छ।
यदि उत्पादन छ भने स्वामित्व हुनुपर्छ।
वैज्ञानिक समाजवाद उसलाई यसैले मन पर्यो, किनकि त्यसले रिसलाई प्रणालीमा रूपान्तरण गर्छ।
यो नारा होइन, संरचना परिवर्तनको प्रस्ताव हो।
यो घृणा होइन, गणित हो—अन्यायको गणितीय उत्तर।
तर विचारलाई व्यवहारमा उतार्नु सजिलो थिएन।
राज्यले प्रश्नलाई मन पराएन।
आन्दोलनभित्रै प्रश्न सोध्नेहरूलाई सधैं स्वागत गरिँदैन।
र कृष्ण एकदिन जेलमा पुग्यो—
न चर्को नाराका कारण,
न हिंसाका कारण,
तर उभिएको कारण।
प्रेम, स्मृति र चेतनाको विस्तार
उसको यात्रामा माया पनि थिइन्—एक पत्रकार।
माया नारा भन्दा घाउको तस्वीर खिच्थिन्।
उनी भन्थिन्, “मान्छे मर्छन्, संरचना बाँच्छ।”
त्यो वाक्य चिसो लाग्थ्यो।
तर सत्य प्रायः चिसो नै हुन्छ।
जेलको कोठामा बस्दा कृष्णले बुझ्यो—
क्रान्ति सधैं भिडबाट सुरु हुँदैन।
कहिलेकाहीँ दुई मान्छेको साझा मौनबाट पनि सुरु हुन्छ।
क्रान्ति ठूलो आवाज होइन,
दैनिक निरन्तरता हो।
ठूला भाषण होइन,
सानो श्रमको सम्मान हो।
राता सपना किन?
रातो रङ केवल रगतको प्रतीक होइन।
यो श्रमको पनि रङ हो।
घामले पोलिएको छालाको रङ।
अन्यायको विरुद्ध उभिँदा आउने तापको रङ।
“मेरा राता सपना” भन्नुको अर्थ
घृणाले रङ्गिएको सपना होइन।
यो न्यायले रङ्गिएको सपना हो।
त्यो सपना जसमा
किसानको उत्पादन किसानकै हुन्छ,
मजदुरको पसिना सम्मानित हुन्छ,
राज्य जनताको संरचना हुन्छ,
र विचार भावनामा होइन, यथार्थमा उभिएको हुन्छ।
अन्त्य जहाँ अन्त्य हुँदैन
यो कथा शहादतमा टुंगिन्छ—
कृष्ण गोली लागेर ढल्छ।
तर ऊ मर्नुअघि भन्छ:
“मेरो रगतले अभिषेक गर्दैछ यो धरतीलाई।
मेरा राता सपना जरुर पूरा हुनेछन्।”
तर यहाँ कथा सकिँदैन।
किनकि यो कुनै एक व्यक्तिको कथा होइन।
यो विचारको निरन्तरताको कथा हो।
व्यक्ति मर्छ।
संरचना बदलिन्छ।
सपना बाँच्छ।
किन यो कथा आज आवश्यक छ?
आजको पुस्ता निराश छ।
वामपन्थी फुटेका छन्।
नारा थाकेका छन्।
तर प्रश्न अझै बाँकी छन्।
असमानता अझै बाँकी छ।
त्यसैले “मेरा राता सपना” केवल एउटा उपन्यास होइन—
यो आत्मसोधको यात्रा हो।
यो क्रान्तिको गति घटाउने आग्रह हो।
किनकि लामो यात्रामा
हिँडाइ बिस्तारै गर्नुपर्छ।
र सायद,
त्यही बिस्तारै हिँडाइले
कुनै दिन
हामीलाई
त्यो समाजतिर लैजानेछ
जहाँ सपना केवल रातो होइन—
न्यायपूर्ण हुनेछ।
------------------------------------------------------------
✍️ Author:
Lovedev Sharma
Undergraduate Student
BA (English Studies) & B.Ed. (TESOL)
Kathmandu University, School of Education
📧 Email: l@lovedev.com.np
📞 Mobile: +977-9840629598
🌐 Website: www.lovedev.com.np
🌸 "Man is made by his belief. As he believes, so he is." – Shree Krishna 🌸
